Covid-19 hakkında bilmediklerimiz...

Bir yıldan kısa sürede dünyaya yayıldı ve 1 milyon'dan fazla kişi vefat etti. Konu hakkında binlerce makale yazıldı. Ancak hala bilmediğimiz şeyler var:

1. İnsanlara ilk Covid-19 hastalığı nasıl bulaştı? Wuhan'daki deniz ürünleri pazarından çıktığı düşünülmüştü; ancak en eski hastanın bu pazar ile ilgisi yokmuş. Hangi hayvandan geçtiği de -eğer bir hayvandan geçtiyse- belirsiz. Bir tip yarasada Covid-19 benzeri virüs bulunmuş ancak aynı virüs pengolinlerde de varmış. Üstelik sonradan kedilere, köpeklere, kaplanlara ve vizonlara da bulaşmış. Belli ki bir çok canlı türünde yaşayan bir virüs bu.
2. Bir kişinin bağışıklık kazandığı nasıl anlaşılır? Bağışıklık sistemi vücuttaki virüsleri yok etmeye çalışır ve bunun için de bir dizi adımlar atar: farklı antibody'lerin ya da T hücrelerinin oluşumu gibi. Her ne kadar bu süreç aylardır bir çok hastada izlense de hangi adımın bağışıklık sağladığı belirsiz. Bu belirsizlik aşı geliştirmeyi de zorlaştırıyor aslında; bağışıklık sağlamayan kısım üzerine geliştirilen aşının hiçbir koruyuculuğu olmayabilir.
3. Covid-19'dan vefat eden kişilerin oranları neden ülkeden ülkeye, bölgeden bölgeye bu kadar çok değişiyor? Örneğin Slovakya'da hasta olan bir milyon kişiden 7'si vefat ederken, Belçika'da 1 milyon hastadan 856'sı vefat etmiş (aşağıda Avrupa ülkelerinin milyondaki ölüm sayılarını gösteren haritaya bakılabilir). Başka kıtalarda da benzer farklılıklar gözlemlenmiş. Acaba o bölgede mevsimsel olarak gözlemlenen başka hastalıkların bağışıklığı Covid-19'a karşı da bir kalkan mı oluşturuyor? Bilim insanları araştırıyor.
   
   
   
4. Aşının kısa ve uzun dönem başarı kriterleri neler olmalıdır? Kısa dönem hedefi "aşılanan kişilerin en az %50'sini hastalıktan koruması" olarak belirlenmiş. Bu korumanın süresi ne kadar olacak bilemiyoruz; 59 gün içinde ikinci kez virüsü kapan Hollandalı hanım'ın vefat ettiğini hatırlayalım. Grip aşısında olduğu gibi mevsimi geldiğinde peşinen aşı olmamız gerekebilir ya da Hepatit aşısı gibi belirli aralıklarla bir kaç aşı yaptırmamız gerekebilir.
5. Covid-19'a rağmen nasıl normal bir düzen kurabiliriz? Covid-19'un bir süre daha aramızda olacağı aşikar, dikkatli davranmaya alışmalıyız. Hijyen+maske+mesafe üçlüsünü kanıksamalı ve kanıksatmalıyız. Eğlence, eğitim, sosyalleşme ihtiyaçlarımızı şimdilik kısmen erteliyor, kısmen mesafeli karşılamaya çalışıyoruz. Uzun vadede bu ihtiyaçlarımızı gidermek için belki de yepyeni yöntemler keşfetmemiz gerekecek.
6. Covid-19 sağlığımızı nasıl bozar? Özellikle ileri yaştaki bireyler için yüksek ölüm riski olduğunu öğrendik. Ancak iyileşip evine dönenler eski hayatlarına dönemediğine dair haberler görüyoruz. Hastalık süresince zarar gören hayati organların uzun bir zaman zarfında eski haline dönmesi mümkün olabilir. Daha kötü senaryoda eski halimize dönmek hiç mümkün olmayabilir.
    
   Kaynak için tıklayınız