Telefonla sağlık hizmeti, uzaktan çalışma, sosyal mesafe, el sıkışma geleneğinin sonu, internetten alışveriş, ele gelen paranın neredeyse ortadan kalkması...
Bu değişimlerin yaşadığımız salgın hastalık sürecinin sonrasına da yansıyıp yansımayacağını henüz bilmiyoruz. O halde tarihteki örneklere bakmak fikir yürütmek için yardımcı olabilir. Üç şekilde etki belirlenmiş:
- Genel dünya görüşü ya da algısı değişir. MS 165 ve 262 yıllarında Roma İmparatorluğu'nda yaşanan çiçek salgını (Antonin salgını ve/veya Kıbrıs salgını olarak anılır) İmparatorluk nüfusunun, bölgelere göre değişmekle birlikte, dörtte birini ya da üçte birini yok etmişti. O zamana kadar Roma halkı nehirlere, ağaçlara, vs. tanrılık atfeden pagan dinlere mensuptu. Hristiyan sayısı nüfusun sadece %0,07'sini (yaklaşık 40 bin kişi) oluşturuyordu. Salgın hastalık sonrasında nüfusun büyük çoğunluğu Hristiyanlaşmıştı. Araştırmacılara göre, bu sonucu ortaya çıkaran nokta paganlıktaki herkesin kırsala kaçıp kendi başının çaresine bakmasına karşılık Hristiyanlıktaki yardımlaşma, hastalara bakma gibi toplumsal boyutlardır. Böylece hem Hristiyanlar daha iyi bakım sayesinde ölüm oranlarını düşürebilmişler hem de çiçek hastalığı daha çocuk ve hamileler üzerinde etkili olduğundan doğum ve doğanların hayatta kalması ile karşılaştırmalı Hristiyan nüfusu artmıştır. Bu durumu izleyen -kalan- pagan nüfus da Hristiyanlığa ısınmıştır.
- Ekonomik düzen değişir. MS 527-755 döneminde yine Roma İmparatorluğunda yaşanan salgın hastalık nüfusun milyonlarla ifade edilen %25 ila %50'sini yok etmiştir. Gerçi doğudaki en önemli rakipleri olan Sasaniler de bu salgından etkilenmişse de, güneyden gelen İslam Devleti ve Raşit Halifeleri bu salgından -neden bilinmez- pek etkilenmemişler; hem Sasanileri dize getirmiş hem de Roma'ya ait Levant, Kafkaslar, Mısır ve Kuzey Afrika'yı ele geçirmiş, Roma'nın sonunu hazırlamışlardır. Salgın öncesinde tüm Akdeniz'de bütünsel bir ticaret, politika, din ve kültür varken salgın sonrasında bölge üç alt birime ayrılmıştır: doğu ve güneyde İslam Devleti, kuzeydoğuda Grek kültürü ve batı akdeniz ve kuzey denizinde Avrupa Kültürü. Ortaçağ Avrupası dediğimiz bu Avrupa Kültürü yeni ve kendine özgü bir ekonomik sistem oluşturmuştur: salgın öncesi kölelik düzeni hakimken salgın sonrasında çalışması karşılığında korunma ve yasal haklar talep eden özgür köylüler ortaya çıkmış, Feodalizm yükselmeye başlamıştır.
- Milletlerin güç mücadeleleri değişir. 1347-1350 döneminde Avrupa'da ortaya çıkan kara veba tüm nüfusun üçte biri, hatta bazı bölgelerde yarısını yoketti (bu dönemde Avrupa'nın tüm nüfusunun 80 milyon kişi olduğu tahmin ediliyor). Salgının başlangıcında feodalizm vardı, nüfus çok fazlaydı, dolayısıyla işgücü ucuz, işçinin pazarlık gücü zayıf, çalışanların yer değiştirmesi zor, verimliliği artırmanın getirisi düşüktü. Salgın sonrasında azalan işgücü ile birlikte feodalizim de öldü; tamamen özgür işgücü, teknolojik yenilikler ve yükselen orta sınıf doğdu. Tarımsal alanda pulluk kullanımı, münavebe ve gübreleme işgücü ve ürün verimliliğini artırdı. Şehirlerde matbaa, su pompaları ve barutun kullanımı günlük hayatı baştan başa değiştirdi. Dolaşım özgürlüğü, kırsalda kısıtlı imkanları olan köylüleri şehirlerde şansını aramaya yöneltti. Böylece orta sınıf doğdu. Oluşan zenginlik ile uzak diyarların zenginliklerine talep oluştu ve bu da uzak ülkelere yapılacak deniz yolculuklarını finanse eden bir motivasyon haline geldi. Sanat, bilim, yazım ve felsefe kendine bu orta sınıftan yeni müşteriler buldu ki bunun sonucu da Rönesans'ı tetikledi.
An itibarıyla Covid-19 salgınının önceki salgınlar kadar yüksek ölüm oranlarına ulaşmadan aşısının ya da tedavisinin geliştirilmesini umuyoruz. Dolayısıyla, etkileri de daha küçük olabilir, ama etkileri olacaktır.
Örneğin;
- Liberal ekonomiye olan güven zaten sallantıda, acaba eski ideolojilerin tekrar hortlamasına neden olur mu?
- Ya da Amerika ile Çin arasında zaten başlamış bir jeopolitik kayma vardı, acaba bu süreç hızlanabilir ve dünya liderliğini Çin ele geçirebilir mi?
- Ya çalışma alışkanlıklarımız, ofis gökdelenleri, büyük şehirler, toplu taşıma nasıl bir kılığa bürünecek acaba?
Yorumlar
Yorum Gönder